Polski

Decydent

oznacza osobę, która podejmuje decyzje w określonym zakresie, zazwyczaj w organizacji, firmie lub instytucji. Innymi słowy, decydent to ktoś, kto ma władzę lub kompetencje do wyboru określonego działania, strategii czy rozwiązania.

Hedonistyczny

odnoszący się do poszukiwania przyjemności i unikania bólu jako głównego celu działania.

Obcesowo

mowienie/ zachowanie w besposredni sposob, czasem niegrzecznie

Aberracja

zjawisko/ wydarzenie które jest odchyleniem od norm.

Lakonicznie

mówienie lub pisanie w sposób krótki i zwięzły ale jednocześnie przekazujązy pełną treść informacji

lapidarny

to samo co lakoniczny z tą różnicą że odnosi się tylko do tekstów/ wytoru np inskrypcja ja kamieniu a lakoniczny też do wypowidzi

Malkontent

osoba która cały czas narzeka, nie ważne co sie dzieję to ma negatywne podejście.

koniunkcja

W astronomii Definicja: Zjawisko, w którym dwa lub więcej ciał niebieskich (np. planety, księżyc) oraz obserwator na Ziemi ustawiają się w jednej linii.

megalomania

termin odnoszący się do osoby która ma duże ego, zachowuje się w sposób egoistyczny, uważa się za lepszą od innych i idzie po trupach do celu

Konkubiny

nieślubne kobiety które są żonami, kobieta która nie ma ślubu ale mimo wszystko

Zgliszcza

resztki spalonego budynku, miasta, lasu lub innych przedmiotów

Skryba

osoba zajmująca się ksiąg i dokumentów, pełniąca rolę pisarza, kopisty i archiwisty, kluczowa dla zachowania i przekazywania wiedzy w starożytności i średniowieczu tekstów

proporzec

wąska, długa flaga (jak na meczach)

Możnowładca

wielmoża) to po prostu członek najwyższej, uprzywilejowanej warstwy społecznej w średniowieczu, posiadacz wielkich majątków ziemskich i wpływowy

kodyfikator

ktoś kto łączy wszelkie dokumenty w spójną całość w celu powstania np aktu prawnego albo kodeksu karnego

mozaika

dekoracja w postaci ornamentu lub obrazu, wykonana z drobnych, o różnej kolorystyce (dwu- lub wielobarwne), fakturze i kształcie kamyczków, kawałków szkła lub ceramiki.

Eurazja

w tekstach określa się tak azję i europę jako w celu odniesienia sie do obu na raz np. w IX wieku na eurazji było dużo wojen

Obcesowo

Obcesowo oznacza odnoszenie się do kogoś w sposób szorstki i nieuprzejmy, z wyraźnym poczuciem wyższości i lekceważeniem drugiej osoby.

Aberracja

Aberracja to odchylenie od normy lub prawidłowego stanu, oznaczające błąd, zniekształcenie albo nietypowe, nieprawidłowe zachowanie lub zjawisko.

Lakonicznie

Lakonicznie oznacza wypowiadanie się bardzo krótko i zwięźle, bez zbędnych słów.

Lapidarny

Lapidarny oznacza bardzo zwięzły, treściwy sposób wypowiedzi, w którym mała liczba słów niesie dużo znaczenia.

Paradygmat

Paradygmat to utrwalony sposób myślenia lub model postrzegania rzeczywistości, który wyznacza, jak coś rozumiemy i interpretujemy.

Supremacja

Supremacja to dążenie do dominacji i wyższości jednej grupy, idei lub państwa nad innymi, często połączone z przekonaniem o własnej przewadze.

Skodyfikować

Skodyfikować oznacza uporządkować i zapisać przepisy, zasady lub wiedzę w formie kodeksu lub jednolitego, systematycznego zbioru.

Hunwejbijni

Hunwejbijni to członkowie chińskiej paramilitarnej organizacji Czerwonych Gwardzistów, którzy w czasie rewolucji kulturalnej (lata 1966–1976) stosowali przemoc i represje wobec przeciwników politycznych.

Obwoluta

Obwoluta to papierowa lub kartonowa osłona okładki książki (lub innego wydawnictwa), często z nadrukiem i opisem, która chroni i ozdabia książkę.

Gedeonitów

Historyczne/żydowskie: W Biblii Gedeon (Gideon) był sędzią i wojownikiem, więc „gedeonici” mogą oznaczać uczniów, zwolenników lub naśladowców Gedeona — czyli ludzi związanych z jego ideą walki, odwagi i religijnej misji.

Szalunek

Szalunek to tymczasowa konstrukcja z desek lub formy (np. z betonu), która służy do nadania kształtu i utrzymania świeżego betonu do czasu jego stwardnienia.

Pawilon

Pawilon to lekka, wolnostojąca budowla lub część większego obiektu (np. w parku, na wystawie czy w szpitalu), zwykle o charakterze tymczasowym lub użytkowym.

Pompatyczny

Pompatyczny oznacza zachowanie, styl lub wypowiedź, która jest przesadnie okazała, teatralna i pełna patosu, często po to, by zrobić wrażenie, ale w rzeczywistości wydaje się sztuczna i nadęta.

Patetyczny

Patetyczny oznacza wyrażenie emocji lub styl wypowiedzi pełen wzniosłości i podniosłości, często przesadnie dramatyczny i mający wywołać silne uczucia, czasem aż do sztuczności.

Feudalny

Feudalny oznacza związany z feudalizmem — systemem społecznym i gospodarczym średniowiecza, w którym władza i ziemia należały do feudałów, a chłopi pracowali na ich rzecz w zamian za ochronę i prawo do użytkowania ziemi.

Poklasyczny

Poklasyczny oznacza należący do epoki po klasycyzmie lub powstały po klasycznym okresie, a więc związany z czasem i stylem, które nastąpiły po klasycyzmie (np. w sztuce, literaturze, architekturze).

Konceptualna

Konceptualna oznacza coś opartego na idei lub koncepcji, gdzie główny nacisk kładzie się na myśl, sens i zamysł, a nie na formę czy praktyczne zastosowanie.

Monoteizm

Monoteizm to wiara w istnienie jednego, jedynego Boga, w przeciwieństwie do wierzeń w wielu bogów (politeizm).

Idiosynkratyczny

Idiosynkratyczny oznacza cechę, zachowanie lub sposób myślenia charakterystyczny tylko dla danej osoby lub grupy, często dziwaczny lub nietypowy w porównaniu z ogólnie przyjętymi normami.

Zdetronizować

pozbawić kogoś władzy, tytułu lub pierwszego miejsca.

Agitator

próbować przekonać ludzi do swoich poglądów albo namówić ich, żeby coś zrobili (np. protestowali, głosowali).

Konformizm

zachowanie polegające na dostosowywaniu się do większości, nawet gdy ma się inne zdanie.

Legalistyczny

trzymający się prawa bardzo dosłownie, bez uwzględniania kontekstu czy zdrowego rozsądku

Matryca

wzór lub schemat, na podstawie którego tworzy się zachowania i zasady.

Konwencja

umowa lub zwyczaj, czyli ustalony sposób zachowania w danej grupie.

Arbitralna

ustalona lub narzucona bez uzasadnienia, według czyjejś woli, bez reguł i sprawiedliwego powodu.

Rezonuje

zgadza się, pasuje, odbija się w czymś i ma sens (np. „to rezonuje z moimi uczuciami”).

Presokratyk

filozof z czasów przed Sokratesem (starożytni myśliciele).

Paralele

podobieństwa lub zgodności między dwoma rzeczami, które można porównać.

Powierzchowne

płytkie, bez wchodzenia w szczegóły.

Unifikacja

połączenie w jedną całość, ujednolicenie.

Cedowanie

oddawanie komuś swojej decyzji lub odpowiedzialności (przekazywanie).

Pragmatyczne

działanie lub myślenie w sposób praktyczny, rzeczowy i nastawiony na konkretne korzyści oraz skuteczność, odrzucając emocje na rzecz realnej oceny sytuacji i sprawdzonych rozwiązań, co przekłada się na realizm i unikanie abstrakcji

Konformizm

dostosowywanie się do większości, nawet gdy ma się inne zdanie.

Despotyzm

rządy jednej osoby, która robi, co chce, bez liczenia się z prawem i ludźmi.

Makiawelistyczne

cel uświęca środki, czyli osiąganie celu za wszelką cenę, bez moralności.

Cnotliwy

moralny, uczciwy, żyjący zgodnie z zasadami

Praworządność

rządy prawa, czyli wszyscy muszą przestrzegać prawa, nawet władza

Impas

sytuacja bez wyjścia, martwy punkt lub zastój, w którym postęp jest niemożliwy, często z powodu braku porozumienia lub nieustępliwości stron

Aneksja

przyłączenie czyjegoś terytorium siłą (np. państwa do państwa).

Komandieria

historyczna jednostka administracyjna w Chinach. Na czele komanderii stało dwóch urzędników, wojskowy i cywilny, których praca była koordynowana przez podlegającego bezpośrednio dworowi cenzora

Deserter

dezerter, czyli osoba, która ucieka z wojska i porzuca służbę.

Poletka

to specjalnie przygotowane, zazwyczaj ogrodzone powierzchnie w lesie lub jego pobliżu, obsiewane roślinami pastewnymi (jak topinambur, łubin, kukurydza) w celu zapewnienia dzikiej zwierzynie źródła pokarmu i utrzymania jej z dala od upraw rolnych

Pospoł

książkowy lub dawny przysłówek oznaczający „razem”, „wspólnie” lub „wespół”. Określa on sytuację, w której różne osoby lub rzeczy są związane czynnością, występując łącznie. Często używane jest w konstrukcjach z przyimkiem „z” (np. pospołu z kimś).

Hellenistycznie

w stylu greckim, związane z kulturą grecką (po Aleksandrze Wielkim).

Maurjowie

Maurowie, ludzie z północnej Afryki, którzy w średniowieczu rządzili m.in. w Hiszpanii.

Terakota

wypalana glina, używana do robienia naczyń, figur i płytek.

Krypty

podziemne pomieszczenia pod kościołami, często z grobami.

Cynicznie

z chłodnym dystansem i lekceważeniem, bez przejmowania się uczuciami innych, często mówiąc lub robiąc coś wprost, nawet jeśli jest to raniące lub niemoralne.

Relatywizm

pogląd, że nie ma jednej prawdy ani zasad, wszystko zależy od punktu widzenia

Sinolog

Sinolog – osoba, która zna Chiny, ich język i kulturę. Przykład: sinolog tłumaczy chińskie teksty.

Parytet

Parytet – równość, podział po równo. Przykład: w zarządzie jest parytet kobiet i mężczyzn.

Bezdzietny

nie mający dzieci. Przykład: małżeństwo jest bezdzietne.

Rewolta

gwałtowny bunt przeciw władzy. Przykład: ludzie wychodzą na ulice, by obalić rząd.

Dekokt

wywar z roślin, robiony przez gotowanie. Przykład: dekokt z ziół na kaszel

Biurokracja

system urzędów i urzędników. Przykład: sprawy w urzędzie trwają długo przez biurokrację

Biurokratyzm

negatywne zjawisko w działaniu administracji, oznaczające przerost formalizmu, bezduszną rutynę i nadmierne skomplikowanie procedur, co prowadzi do niesprawnego załatwian (a)ia spraw urzędowych, opieszałości i utrudnia życie obywatelom

Legista

prawnik, który bardzo trzyma się przepisów. Przykład: legista nie zrobi wyjątku, bo prawo na to nie pozwala.

Kanonista

znawca prawa kościelnego. Przykład: kanonista doradza w sprawach kościelnych.

Autokrata

władca, który rządzi sam i nie pyta innych. Przykład: autokrata sam podejmuje wszystkie decyzje

Mauzoleum

duży, ozdobny grobowiec. Przykład: mauzoleum znanego władcy

Sukcesja

przekazanie władzy lub majątku następcy. Przykład: po śmierci króla następuje sukcesja tronu

Koniunktura

dobra sytuacja, sprzyjające warunki. Przykład: firmy zarabiają więcej, bo jest dobra koniunktura

Premiować

nagradzać za coś. Przykład: pracodawca premiuje najlepszych pracowników

Splajtował

zbankrutował, stracił pieniądze i firmę. Przykład: Firma splajtowała i musiała się zamknąć.

Wyrugowany

usunięty, wypchnięty na siłę. Przykład: Został wyrugowany z pracy przez nowych szefów

Ekspat

osoba mieszkająca poza swoim krajem. Przykład: Pracuje w Japonii jako ekspat

Despotyczny

surowy i tyraniczny, narzucający swoją wolę. Przykład: Despotyczny władca nie słucha ludzi.

Kurhan

kopiec ziemny – dawny grób. Przykład: Archeolodzy badali kurhan sprzed wieków

Agora

(z greckiego) miejsce spotkań i rozmów, gdzie wymieniano poglądy. Przykład: Na agorze obywatele dyskutowali o polityce

Gimnazjon

starożytna szkoła i miejsce ćwiczeń. Przykład: Filozof uczył uczniów w gimnazjonie

Egzegeza

dokładne wyjaśnianie tekstu, zwłaszcza religijnego. Przykład: Ksiądz robi egzegezę fragmentu Biblii

Myśl egzoteryczna

wiedza dostępna dla wszystkich. Przykład: Publiczne nauczanie filozofa było egzoteryczne

Myśl ezoteryczna

wiedza tajemna, tylko dla wtajemniczonych. Przykład: Uczniowie poznawali ezoteryczne nauki mistrza

Podwaliny

podstawy czegoś, na czym coś się opiera. Przykład: Prawo stanowi podwaliny państwa

Krystalizować

stopniowo się kształtować i stawać jasne. Przykład: Jego poglądy zaczęły się krystalizować

Konstrukt

sztucznie stworzona idea lub pojęcie. Przykład: Naród jako konstrukt społeczny

Monolityczny

jednolity, niepodzielny. Przykład: Partia miała monolityczne poglądy

Protektorat

państwo zależne od silniejszego kraju. Przykład: Kraj stał się protektoratem imperium

Juczny

służący do noszenia ciężarów. Przykład: Koń juczny niósł ładunek

Nieortodoksyjne

nietypowe, niezgodne z tradycją. Przykład: Miał nieortodoksyjne poglądy

Edykt

oficjalny rozkaz władcy. Przykład: Cesarz wydał edykt

Impertynencko

bezczelnie, arogancko. Przykład: Odpowiedział impertynencko nauczycielowi

Skonsolidowała

połączyła i wzmocniła. Przykład: Władza skonsolidowała swoje wpływy

Egalitaryzm

przekonanie, że wszyscy są równi. Przykład: Egalitaryzm zakłada równe prawa

Humanitaryzm

troska o dobro i godność człowieka. Przykład: Pomoc uchodźcom to postawa humanitarna

Kontemplacja

spokojne, głębokie rozmyślanie. Przykład: Mnich oddaje się kontemplacji

Dyskurs

rozmowa lub debata na dany temat. Przykład: Dyskurs polityczny w mediach

Merytokratyczne

oparte na zasługach i umiejętnościach, nie znajomościach. Przykład: Awans w merytokratycznym systemie zależy od pracy

Ortodoksyjny

ściśle trzymający się zasad i tradycji, bez odstępstw. Przykład: Ortodoksyjny nauczyciel nie zgadza się na żadne wyjątki od reguł.

Egalitarne

oparte na równości, bez faworyzowania. Przykład: Egalitarne zasady traktują wszystkich tak samo

Matacz

osoba, która kombinuje i oszukuje, żeby coś ukryć. Przykład: Okazało się, że był mataczem i fałszował dokumenty

Dezerter

żołnierz, który uciekł z wojska. Przykład: Dezerter opuścił jednostkę bez pozwolenia

Koegzystować

żyć lub istnieć razem, mimo różnic. Przykład: Różne kultury mogą koegzystować w jednym kraju

Degrengolada

stopniowy upadek, pogorszenie się sytuacji. Przykład: Firma popadła w degrengoladę

Topografia

opis terenu, jego kształtu i ukształtowania. Przykład: Mapa pokazuje topografię gór

Kosmopolityzm

poczucie bycia obywatelem świata, a nie jednego kraju. Przykład: Kosmopolityzm widać u ludzi żyjących w wielu krajach

Rabin

żydowski nauczyciel religijny i duchowy. Przykład: Rabin prowadzi modlitwę w synagodze

Wahhabizm

surowy nurt islamu, bardzo restrykcyjny. Przykład: Wahhabizm kładzie nacisk na ścisłe zasady religijne

Esencja

najważniejsza część czegoś, sedno. Przykład: Esencją problemu jest brak pieniędzy

Strzecha

dach ze słomy, symbol prostej chaty. Przykład: Stara chałupa miała strzechę

Lektyka

noszone ręcznie nosidło dla ludzi (dawniej). Przykład: Władcę niesiono w lektyce.

Flisak

człowiek spławiający drewno rzeką. Przykład: Flisak płynął tratwą po Wiśle

Recenzent

osoba, która ocenia książkę, film lub pracę. Przykład: Recenzent napisał opinię o filmie

Memuar

wspomnienia z życia, pisane przez autora. Przykład: Generał wydał memuar o wojnie

Patrycjusz

członek bogatej i uprzywilejowanej warstwy (np. w starożytnym Rzymie). Przykład: Patrycjusze rządzili miastem.

Merytokratyczna

oparta na zasługach i umiejętnościach, nie na pochodzeniu. Przykład: Awans w firmie był merytokratyczny

Prefektura

okręg administracyjny albo urząd zarządzany przez prefekta. Przykład: Miasto należało do prefektury

Antologia

zbiór wybranych tekstów (np. wierszy, opowiadań). Przykład: Kupił antologię poezji

Przędzalnicze

związane z produkcją nici lub tkanin. Przykład: Fabryka przędzalnicza produkowała nici

Polimat

osoba bardzo wszechstronna, znająca wiele dziedzin. Przykład: Leonardo da Vinci był polimatem

Metalurgia

nauka o obróbce metali. Przykład: Metalurgia pozwala wytwarzać stal

Dalekosiężny

mający skutki w przyszłości, długoterminowy. Przykład: To była dalekosiężna decyzja

Proliferacja

szybkie rozprzestrzenianie się, wzrost liczby. Przykład: Proliferacja broni to poważny problem

Letarg

stan ospałości i braku energii. Przykład: Po chorobie był w letargu

Zdekomponował

rozłożył na części, zniszczył strukturę. Przykład: Czas zdekomponował budynek

Fantasmagorycznych

dziwnych, nierealnych, jak ze snu. Przykład: Film był pełen fantasmagorycznych scen

Pragmatyczne

praktyczne, nastawione na efekt. Przykład: Wybrał pragmatyczne rozwiązanie

Nobilitująca

podnosząca prestiż lub rangę. Przykład: Nagroda była nobilitująca

Elektyczne

łączące różne style lub pomysły. Przykład: Jego poglądy były eklektyczne

Pejoratywnie

w negatywnym, obraźliwym sensie. Przykład: Użył tego słowa pejoratywnie

Opieszały

działający bardzo wolno, bez pośpiechu. Przykład: Urząd był opieszały w decyzjach

Kontyngent

określona liczba lub część czegoś, ustalona z góry (np. ludzi, towarów, żołnierzy). Przykład: W ramach kontyngentu wysłano 50 żołnierzy